Suçu ve Suçluyu Övme Suçu (TCK 215): Unsurlar, Ceza, Açık ve Yakın Tehlike Şartı ve Yargıtay Kararları

Gündemi sarsan bir cinayetin ardından faili “helal olsun” diye alkışlayan bir yorum, bir suç örgütü liderinin fotoğrafını taşıyan bir pankart, hükümlü biri için yazılmış saygı dolu bir dilekçe. Üçü de aynı maddenin, TCK m. 215’in önüne gelir ama üçünün sonucu aynı değildir. Çünkü kanun, övmenin kendisini değil, övmenin kamu düzeni bakımından doğurduğu açık ve yakın tehlikeyi cezalandırır. Yargıtay’ın son dönem kararları bu ayrımı keskinleştirmiştir: Aynı cümle, infialin yaşandığı saatlerde herkese açık bir hesaptan yazıldığında suç oluşturabilirken, olaysız dağılan bir yürüyüşte veya kapalı bir ortamda söylendiğinde oluşturmaz. Bu yazıda suçu ve suçluyu övme suçunun unsurlarını, açık ve yakın tehlike şartını, sosyal medya dosyalarındaki ölçütleri, ceza ve usul kurallarını, savunma stratejisini ve güncel Yargıtay kararlarını avukat kaleminden anlatıyorum.

Suçu ve Suçluyu Övme Suçu Nedir? (TCK 215)

Madde 215 – (1) İşlenmiş olan bir suçu veya işlemiş olduğu suçtan dolayı bir kişiyi alenen öven kimse, bu nedenle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması halinde, iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Madde gerekçesine göre, suç işlemiş bir kişinin sırf suç işlemesi nedeniyle övülmesi halinde aslında o kişi aracılığıyla işlenen suç övülmektedir. Övmek; bir fiili veya faili yüceltmek, tasvip etmek, iyi ve saygın göstermektir. Korunan hukuki yarar kamu düzeni ve kamu barışıdır. 11.04.2013 tarihli ve 6459 sayılı Kanun ile maddeye açık ve yakın tehlike koşulu eklenmiş, böylece ifade özgürlüğü lehine önemli bir eşik getirilmiştir.

Suç kasten işlenir; fail övdüğü fiilin suç niteliğini ve sözünün aleni olduğunu bilmelidir. Taksirle işlenmesi mümkün değildir.

Sucu ve sucluyu ovme sucunda ceza, cezalandirma sarti ve usul kurallari (TCK m. 215 ve m. 218).

Açık ve Yakın Tehlike Şartı Nasıl Değerlendirilir?

Bu suçta beraat ile mahkumiyet arasındaki çizgiyi çoğu zaman tek bir kavram belirler: Açık ve yakın tehlike. Yargıtay bu şartın varlığını soyut kabullerle değil, somut olayın koşullarıyla denetler.

• Zamanlama belirleyicidir. Toplumda infialin yaşandığı, olayın sıcaklığını koruduğu saatlerde yapılan övme paylaşımlarında tehlikenin gerçekleştiği kabul edilmektedir.
• Olaysız dağılan toplantı tehlike şartını zayıflatır. Yürüyüş bitiminde kalabalığın olaysız dağıldığı durumlarda açık ve yakın tehlikenin ortaya çıkmadığı sonucuna varılmıştır.
• Konuşanın etkisi ölçülür. Sözü söyleyen kişinin muhatap kitle üzerindeki etkisi, kullandığı araç ve ulaştığı kişi sayısı değerlendirmeye alınır.
• Şiddete çağrı aranır. Şiddeti, silahlı direnmeyi veya ayaklanmayı teşvik etmeyen, yalnızca rahatsız edici veya sarsıcı ifadeler ifade özgürlüğü kapsamındadır.
• Gerekçede gösterilmelidir. Mahkeme tehlikenin hangi olgulara dayandığını gerekçeli kararda açıklamak zorundadır; soyut kalıp cümleler bozma nedenidir.

Sosyal Medya Paylaşımları: Hangi Paylaşım Övme Sayılır?

Bir suçun ardından yazılan yorumlar bu suçun en yaygın işleniş biçimidir. Yargıtay, övme ile yorum, eleştiri ve hatta kaba üslup arasındaki farkı içerik üzerinden ayırır.

• Fiili onaylayan ve yücelten ifadeler övmedir. Bir suçun failine destek veren, fiili meşru gösteren veya kutlayan paylaşımlar suçun maddi unsurunu oluşturur.
• Değerlendirme ve analiz övme değildir. Olayın arka planını kendince yorumlayan, övücü ibare içermeyen paylaşımlar düşünce açıklaması niteliğindedir.
• Kaba ve incitici üslup tek başına suç oluşturmaz. Övücü nitelik taşımayan sert ve kırıcı sözler, bu maddenin kapsamına girmez.
• Herkese açık hesap TCK m. 218 artırımını getirir. Yargıtay, herkese açık sosyal medya hesabından yapılan paylaşımlarda cezanın yarı oranına kadar artırılması gerektiğini istikrarlı biçimde kabul etmektedir.
• Birden çok paylaşım zincirleme suç oluşturur. Aynı suç işleme kararıyla farklı zamanlarda yapılan paylaşımlarda TCK m. 43 uygulanır.
• Silme ve pişmanlık lehe değerlendirilir. Paylaşımın kısa sürede silinmesi suçu ortadan kaldırmaz ancak kast ve temel cezanın belirlenmesinde dikkate alınır.

Paylaşım belirli bir mağduru hedef alıyorsa hakaret suçu veya kişinin hatırasına hakaret suçu yönünden de ayrıca değerlendirme yapılır.

Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun Cezası, HAGB, Erteleme ve Usul

Maddede alt sınır gösterilmediğinden ceza 1 aydan 2 yıla kadar belirlenir. Bu aralık lehe kurumların tamamını uygulanabilir kılar; ancak basın ve yayın artırımı usulü değiştirir.

• Temel ceza: 2 yıla kadar hapis. Alt sınır TCK m. 49 uyarınca 1 aydır.
• Basın ve yayın yoluyla işlenmesi: TCK m. 218 uyarınca ceza yarı oranına kadar artırılır; üst sınır 3 yıla çıkar.
• Adli para cezasına çevirme: 1 yıl veya altındaki hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir. Uygulamada bu suçtan adli para cezasına hükmedildiği sıkça görülür.
• HAGB ve erteleme: Sonuç ceza 2 yıl veya altında ise diğer koşullarla birlikte hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme mümkündür.
• Basit yargılama usulü: Temel halde üst sınır 2 yılı aşmadığından basit yargılama usulü uygulanabilir. Yargıtay, basın ve yayın artırımı nedeniyle üst sınırın 3 yıla çıktığı hallerde bu usulün uygulanamayacağını kabul etmiştir.
• Orantılılık: Temel cezanın gerekçesiz biçimde üst sınırdan belirlenmesi, özellikle çocuklar bakımından orantılılık ilkesine aykırı bulunmaktadır.
• Usul: Suç resen soruşturulur, şikayet süresi yoktur, uzlaştırma kapsamında değildir. Dava zamanaşımı 8 yıl, görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. CMK m. 286/3 uyarınca istinaf kararlarına karşı temyiz yolu açıktır.

Kanun metnine mevzuat.gov.tr üzerindeki Türk Ceza Kanunu tam metninden, dosyanızın güncel durumuna ise e-Devlet dava dosyası sorgulama ekranından ulaşabilirsiniz.

TCK 215 ve Benzer Suçlar Karşılaştırma Tablosu

TCK 214 ve Propaganda Suçu ile Sınır: Geçmiş mi, Gelecek mi?

Övme isnadı, çoğu dosyada daha ağır iki suçla aynı masaya gelir. Nitelendirme doğru yapılmadığında sanık, iki yıla kadar hapis yerine çok daha ağır bir ceza aralığıyla karşılaşır.

• Suç işlemeye tahrik ile sınır: TCK m. 215 geçmişe, m. 214 geleceğe bakar. İşlenmiş suçu övmek ile yeni bir suçun işlenmesine çağrı yapmak ayrı fiillerdir. Ayrıntılar için suç işlemeye tahrik suçu (TCK 214) yazımıza bakabilirsiniz.
• Propaganda suçu ile sınır: Terör örgütünün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini meşru göstermeyen, övmeyen ya da teşvik etmeyen slogan ve pankartlarda propaganda suçu oluşmaz; bu durumda TCK m. 215’in unsurları ayrıca tartışılır.
• Halkı kin ve düşmanlığa tahrik ile sınır: Övme, halkın bir kesimini diğerine karşı düşmanlığa sürüklüyorsa halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama suçu (TCK 216) gündeme gelir.
• Fikri içtima (TCK m. 44): Tek paylaşımla birden çok suç oluşmuşsa yalnızca en ağır cezayı gerektiren suçtan hüküm kurulur.
• Mağdur yakınlarının hakları: Övülen suçun mağduru veya yakınları, kişilik haklarının ihlali nedeniyle ayrıca manevi tazminat talep edebilir.

Savunma ve Şikayet Stratejisi: Adım Adım

Bu dosyalarda savunma iki eksende kurulur: Sözün övme olup olmadığı ve tehlikenin somut olayda doğup doğmadığı. Aşağıdaki sıra bu iki ekseni adım adım işler.

1. Paylaşımın tamamını dosyaya sunun. İddianameye alınan tek cümle yerine paylaşımın bütünü, önceki ve sonraki yorumlarla birlikte ibraz edilmelidir.
2. Övme unsurunu tartıştırın. İfadenin fiili yüceltmediği; olayı yorumladığı, eleştirdiği veya haber verdiği gerekçeli biçimde gösterilmelidir.
3. Tehlike şartını somutlaştırın. Paylaşımın kaç kişiye ulaştığı, sonrasında herhangi bir olay yaşanıp yaşanmadığı ve failin kitle üzerindeki etkisi kolluk yazılarıyla ortaya konmalıdır.
4. Aleniyeti denetleyin. Hesabın gizlilik ayarı, takipçi sayısı ve içeriğin erişim verileri istenmelidir.
5. Suçun işlenmiş olması koşulunu inceleyin. Övüldüğü ileri sürülen fiilin gerçekten suç teşkil edip etmediği ve failin kim olduğu netleştirilmelidir.
6. Zincirleme suç ve içtima itirazlarını yapın. Birden çok paylaşım için ayrı ayrı ceza verilmesi yerine tek ceza üzerinden artırım talep edilmelidir.
7. Hesap aidiyetini sorgulayın. Paylaşımın başkası tarafından yapıldığı savunması, IP ve log kayıtları ile tanık anlatımlarıyla desteklenmelidir.
8. Lehe hükümleri yazılı talep edin. Alt sınırdan ceza, takdiri indirim, adli para cezasına çevirme, erteleme ve HAGB talepleri ayrı ayrı ileri sürülmelidir.

Savunma Dilekçesi Örneği (Suçu ve Suçluyu Övme İsnadında Beraat Talebi)

Sosyal medya paylaşımı nedeniyle suçu ve suçluyu övme suçundan açılan davada esas hakkında sunulacak savunma dilekçesinin örneği aşağıdadır. Dilekçe, somut olayın koşullarına göre uyarlanmalıdır.

İstanbul Ceza Avukatı Muhammet Sarıkaya

Yargıtay Kararları ve Emsal Örnekler

Aşağıdaki kararlar, uygulamanın suçu ve suçluyu övme suçunda hangi ölçütleri esas aldığını göstermektedir. Karar künyeleri, ortaya konan ilkeler ve dosyanıza yansımaları birlikte verilmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Suçu ve suçluyu övme suçunun cezası nedir?

TCK m. 215 uyarınca 2 yıla kadar hapis cezası verilir. Suç basın ve yayın yoluyla işlenirse TCK m. 218 uyarınca ceza yarı oranına kadar artırılır.

Her övme suç oluşturur mu?

Hayır. Övme nedeniyle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması gerekir. Bu şart gerçekleşmemişse suç oluşmaz.

Sosyal medyada bir suçu onaylayan yorum yazmak suç mudur?

Yorum herkese açık bir hesaptan yapılmış, fiili yüceltmiş ve somut olayda açık ve yakın tehlike doğurmuşsa suç oluşur. Değerlendirme ve eleştiri niteliğindeki yorumlar suç değildir.

Suçu ve suçluyu övme ile suç işlemeye tahrik arasındaki fark nedir?

TCK m. 215 geçmişte işlenmiş bir suçun övülmesini, TCK m. 214 ise gelecekte bir suçun işlenmesine alenen çağrı yapılmasını cezalandırır. Tahrikin cezası 6 aydan 5 yıla kadardır.

Suçu ve suçluyu övme suçu şikayete bağlı mıdır?

Hayır. Suç resen soruşturulur, şikayet süresi yoktur ve uzlaştırma kapsamında değildir. Dava zamanaşımı 8 yıldır.

Bu suçta ceza adli para cezasına çevrilir mi?

Evet. 1 yıl veya altındaki hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir; 2 yıl ve altındaki cezalarda koşulları varsa erteleme ve HAGB de mümkündür.

Paylaşımı silmek cezayı kaldırır mı?

Hayır. Silme suçu ortadan kaldırmaz; ancak kast değerlendirmesinde, temel cezanın belirlenmesinde ve takdiri indirimde sanık lehine dikkate alınır.

İstanbul Avukat