Ölüme Bağlı Tasarruflar Nelerdir? Vasiyetname ve Miras Sözleşmesi 2026 Rehberi
Ölüme bağlı tasarruflar, bir kişinin ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere malvarlığı hakkında yaptığı hukuki işlemlerdir ve Türk Medeni Kanunu m. 502-556 arasında düzenlenir. Şekli anlamda iki türü vardır: tek taraflı ve her zaman geri alınabilen vasiyetname (resmi, el yazılı veya sözlü) ile iki taraflı ve kural olarak bağlayıcı miras sözleşmesi. Maddi anlamda ise mirasçı atama, belirli mal bırakma, koşul ve yükleme, yedek ve art mirasçı atama, vakıf kurma, mirasçılıktan çıkarma ve mirastan feragat gibi içerikler taşır. Vasiyetname için 15 yaşını doldurmuş ve ayırt etme gücüne sahip olmak, miras sözleşmesi için ergin ve kısıtlı olmamak gerekir. Tasarruf özgürlüğünün sınırı saklı paylardır; saklı payı aşan tasarruflar tenkise tabidir.
Bir kişi hayattayken malını dilediği gibi satabilir, bağışlayabilir; ancak öldükten sonra malının kime kalacağını belirlemek ister. İşte hukukun bu isteğe verdiği araç ölüme bağlı tasarruftur. Uygulamada en sık gördüğüm hata, notere gitmeden bir kağıda “evim kızıma kalsın” yazıp tarih ve imza atmayı unutmak veya iki çocuğuna birden aynı evi vasiyet etmektir. Ölüme bağlı tasarruflar şekle son derece bağlı işlemlerdir; küçük bir eksiklik yıllar süren iptal davalarına dönüşür. Bu yazıda hangi tasarrufların yapılabileceğini, hangi şekilde yapılması gerektiğini, kimlerin ehil olduğunu ve saklı pay sınırının nasıl işlediğini bir avukat gözüyle anlatıyorum.
Yazı İçeriği
- Ölüme Bağlı Tasarruf Nedir? Sağlararası İşlemden Farkı
- Şekli Anlamda Ölüme Bağlı Tasarruflar: Vasiyetname ve Miras Sözleşmesi
- Vasiyetname ve Miras Sözleşmesi Karşılaştırması
- Maddi Anlamda Ölüme Bağlı Tasarruf Türleri (TMK 514-530)
- Tasarruf Ehliyeti ve İrade Sakatlıkları
- Tasarruf Özgürlüğünün Sınırı: Saklı Pay ve Tenkis
- Ölüme Bağlı Tasarrufların Geçersizliği ve İptali
- Ölüme Bağlı Tasarruflar ve Vasiyetname Danışmanlığı Avukat Muhammet Sarıkaya
- Yargıtay Kararları ve Emsal İlkeler
- Sıkça Sorulan Sorular
Ölüme Bağlı Tasarruf Nedir? Sağlararası İşlemden Farkı
Ölüme bağlı tasarruf, hüküm ve sonuçlarını tasarrufu yapanın ölümünden sonra doğuran, malvarlığının veya bir kısmının kime ve nasıl geçeceğini belirleyen hukuki işlemdir. Sağlararası işlemden (satış, bağış, ölünceye kadar bakma sözleşmesi) farkı, sonuçların ölüm anında doğması ve işlemin miras hukukunun şekil, ehliyet ve saklı pay kurallarına tabi olmasıdır.
Ayrım pratikte çok önemlidir: Miras bırakan sağlığında evini çocuğuna bağışlarsa bu sağlararası bir işlemdir; noter değil tapu müdürlüğü yetkilidir ve bağış anında mülkiyet geçer. Aynı evi “ölümümden sonra çocuğuma kalsın” diye vasiyet ederse bu ölüme bağlı bir tasarruftur; ölüme kadar geri alınabilir ve mülkiyet ancak ölümle geçer. Kanun hükümlerine mevzuat.gov.tr adresindeki Türk Medeni Kanunu metninden ulaşabilirsiniz.
Şekli Anlamda Ölüme Bağlı Tasarruflar: Vasiyetname ve Miras Sözleşmesi
Ölüme bağlı tasarrufların yalnızca iki şekli vardır: Vasiyetname (TMK m. 531-544) ve miras sözleşmesi (TMK m. 545-549). Vasiyetname tek taraflı bir irade beyanıdır, kimseye bildirilmesi gerekmez ve ölüme kadar her zaman değiştirilebilir ya da geri alınabilir. Miras sözleşmesi ise miras bırakan ile karşı taraf arasında yapılır, resmi vasiyetname şeklinde düzenlenir ve kural olarak tek taraflı olarak ortadan kaldırılamaz.
Vasiyetname türleri
- Resmi vasiyetname: Noter, sulh hakimi veya yetkili memur önünde iki tanık katılımıyla düzenlenir; en güvenli yöntemdir.
- El yazılı vasiyetname: Başından sonuna kadar miras bırakanın el yazısıyla yazılır, yıl-ay-gün olarak tarih atılır ve imzalanır. Bilgisayar çıktısı veya başkasının yazdığı metin geçersizdir.
- Sözlü vasiyetname: Yalnızca ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, savaş, salgın gibi olağanüstü hallerde iki tanığa yapılır; tanıklar derhal hakime bildirir ve olağanüstü hal ortadan kalktıktan bir ay sonra hükümsüz kalır.
Her türün geçerlilik koşullarını vasiyet hükümleri ve geçerlilik şartları yazısında; miras sözleşmesinin çeşitlerini ve doğurduğu davaları miras sözleşmesinden doğan davalar yazısında ayrıntılı işledim.
Vasiyetname ve Miras Sözleşmesi Karşılaştırması
| Kriter | Vasiyetname | Miras Sözleşmesi |
|---|---|---|
| Taraf | Tek taraflı | İki taraflı |
| Ehliyet | 15 yaş ve ayırt etme gücü (TMK m. 502) | Ergin olmak, ayırt etme gücü, kısıtlı olmamak (TMK m. 503) |
| Şekil | Resmi, el yazılı veya sözlü | Yalnızca resmi vasiyetname şeklinde, iki tanık huzurunda, her iki tarafın imzasıyla |
| Geri Alma | Her zaman, tek taraflı | Kural olarak yalnızca tarafların anlaşmasıyla; istisnalar TMK m. 546-549 |
| Bağlayıcılık | Ölüme kadar bağlayıcı değildir | Miras bırakanı yaşarken bağlar; aykırı ölüme bağlı tasarruflara itiraz edilebilir |
| Tipik Kullanım | Belirli mal bırakma, mirasçı atama, vakıf | Olumlu miras sözleşmesi, mirastan feragat, ölünceye kadar bakma karşılığı mirasçı atama |
| Saklı Pay Etkisi | Saklı payı aşan kısım tenkise tabi | Saklı payı aşan kısım tenkise tabi; feragat sözleşmesiyle saklı paydan vazgeçilebilir |
Maddi Anlamda Ölüme Bağlı Tasarruf Türleri (TMK 514-530)
Maddi anlamda ölüme bağlı tasarruf, vasiyetname veya miras sözleşmesinin içeriğini oluşturan somut düzenlemelerdir. Türk Medeni Kanunu m. 514-530 arasında sekiz temel tür vardır:
- Mirasçı atama (TMK m. 516): Mirasın tamamı veya belirli bir oranı için bir kişiyi mirasçı olarak belirleme. Atanmış mirasçı, yasal mirasçı gibi tereke borçlarından da sorumludur.
- Belirli mal bırakma / vasiyet (TMK m. 517): Bir kişiye belirli bir mal, hak veya para bırakma. Lehine mal vasiyet edilen kişi mirasçı değil alacaklıdır; malın kendisine verilmesini mirasçılardan ister.
- Koşul ve yükleme (TMK m. 515): “Evimi, annesine bakması koşuluyla oğluma bırakıyorum” gibi kazandırmaya bağlanan koşul veya yükümlülük. Hukuka veya ahlaka aykırı koşul, tasarrufu geçersiz kılar.
- Yedek mirasçı atama (TMK m. 520): Mirasçının miras bırakandan önce ölmesi veya mirası reddetmesi halinde onun yerine geçecek kişiyi belirleme.
- Art mirasçı atama (TMK m. 521-523): Mirasın önce bir kişiye (ön mirasçı), belirli bir olay gerçekleşince başka bir kişiye (art mirasçı) geçmesini sağlama. Ön mirasçı, mirası art mirasçıya geçirmekle yükümlüdür.
- Vakıf kurma (TMK m. 526): Terekenin tamamı veya bir kısmıyla ölüme bağlı vakıf kurulması.
- Mirasçılıktan çıkarma (TMK m. 510-513): Saklı paylı mirasçının ağır suç işlemesi veya aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde ihlal etmesi halinde, sebep gösterilerek mirastan çıkarılması.
- Mirastan feragat (TMK m. 528): Mirasçının, karşılıklı veya karşılıksız olarak miras hakkından miras bırakan ile yaptığı sözleşmeyle vazgeçmesi.
Tasarruf Ehliyeti ve İrade Sakatlıkları
Vasiyetname yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve 15 yaşını doldurmuş olmak yeterlidir; kısıtlı olmak vasiyetnameye engel değildir (TMK m. 502). Miras sözleşmesi için ise ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmamak gerekir (TMK m. 503). Tasarruf anında ayırt etme gücünün bulunmaması, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama altında yapılan tasarrufların iptali istenebilir (TMK m. 504, 557).
Pratikte en çok tartışılan konu, ileri yaşta veya demans, Alzheimer gibi hastalıkları bulunan kişilerin yaptığı vasiyetnamelerdir. Yargıtay, vasiyetname tarihindeki sağlık durumunun hastane kayıtları, reçeteler ve Adli Tıp raporuyla ispatını arar; noterin “ayırt etme gücü yerinde” yazması tek başına yeterli değildir. Vesayet altındaki kişilerin durumu için vesayet ve vasi atama yazısına bakabilirsiniz.
Tasarruf Özgürlüğünün Sınırı: Saklı Pay ve Tenkis
Miras bırakan, saklı paylı mirasçıları varsa terekesinin yalnızca saklı paylar dışındaki kısmı üzerinde ölüme bağlı tasarruf yapabilir (TMK m. 505). Saklı paylı mirasçılar altsoy, ana-baba ve sağ kalan eştir; bu kişiler yoksa tasarruf özgürlüğü terekenin tamamını kapsar. Saklı payı aşan tasarruflar kendiliğinden geçersiz olmaz; saklı paylı mirasçı, ihlali öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl ve her halde 10 yıl içinde tenkis davası açarak fazlalığın indirilmesini ister.
Tasarruf özgürlüğünün hesabında, ölüm anındaki terekeye miras bırakanın sağlığında yaptığı ve tenkise tabi bağışlamalar da eklenir (TMK m. 565); bu nedenle “malı sağken devrederek saklı payı aşmak” mümkün değildir. Ayrıntı için tenkis davası ve saklı pay oranları için yasal mirasçılar yazılarına bakabilirsiniz.
Ölüme Bağlı Tasarrufların Geçersizliği ve İptali
Ölüme bağlı tasarruflar, hukuka veya ahlaka aykırı olması, şekle uyulmaması, ehliyetsizlik veya irade sakatlığı hallerinde iptal davasıyla ortadan kaldırılabilir (TMK m. 557). İptal davası, tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından, sebebi öğrenmeden itibaren 1 yıl, her halde vasiyetnamenin açılmasından itibaren 10 yıl (kötüniyetli davalıya karşı 20 yıl) içinde açılır (TMK m. 559).
Şekil eksikliği bulunan tasarruf kendiliğinden yok sayılmaz; iptal edilinceye kadar geçerlidir. Bu nedenle “el yazılı vasiyette tarih yok, zaten geçersizdir” düşüncesiyle dava açmamak, tasarrufun uygulanmasına yol açar. İptal ve tenkis davalarının şartlarını, sürelerini ve birlikte açılmasını ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisi yazısında ayrıntılı anlattım. Vasiyetnamenin uygulanmasını sağlayacak bir görevli atanması ise vasiyeti yerine getirme görevlisi yazısının konusudur.
Ölüme Bağlı Tasarruflar ve Vasiyetname Danışmanlığı Avukat Muhammet Sarıkaya
Doğru kurgulanmış bir ölüme bağlı tasarruf, mirasçılar arasında on yıl sürecek davaları baştan önler; hatalı kurgulanmış olanı ise tam tersine davaların kaynağı olur. Avukat Muhammet Sarıkaya, vasiyetname ve miras sözleşmesi hazırlanması, noter sürecine eşlik edilmesi, saklı pay hesabıyla tasarruf sınırının belirlenmesi ve mevcut tasarrufların iptali veya tenkisi davalarında Küçükçekmece ve İstanbul genelinde hizmet vermektedir. Her tasarrufu, ileride açılabilecek davaların gözüyle değerlendirir ve müvekkilinin iradesinin ölümünden sonra da ayakta kalmasını hedefler.
Avukat Muhammet Sarıkaya, İstanbul Barosu’na 68766 sicil numarası ile kayıtlıdır ve ağırlıklı olarak ceza hukuku, aile hukuku, miras hukuku, idare hukuku ve tazminat hukuku alanlarında çalışmaktadır. Mesleki geçmişi ve çalışma ilkeleri için avukat hakkında bilgi sayfasını inceleyebilirsiniz.
Yargıtay Kararları ve Emsal İlkeler
Ölüme bağlı tasarruflara ilişkin Yargıtay içtihadı ağırlıklı olarak şekil şartları, tasarruf ehliyeti ve tasarrufun yorumu üzerine yoğunlaşır. Aşağıdaki ilkeler yerleşik uygulamayı yansıtır; müvekkillerimizin dosyalarına özgü karar metinleri künyeleriyle birlikte avukat tarafından sunulmaktadır.
Yerleşik İlke: Ölüme bağlı tasarrufta miras bırakanın gerçek iradesi esas alınır ve tasarruf ayakta tutulacak şekilde yorumlanır
Yargıtay, vasiyetnamedeki ifadelerin lafzına takılmadan miras bırakanın gerçek iradesinin araştırılmasını ve mümkün olduğunca tasarrufun geçerli kılınacak biçimde yorumlanmasını ister. “Mirasçım olsun” ifadesiyle belirli bir mal bırakılmışsa, tereke ile malın oranı ve miras bırakanın amacı değerlendirilerek işlemin mirasçı atama mı yoksa belirli mal bırakma mı olduğu belirlenir.
Avukat Değerlendirmesi: Bu ilke, vasiyetnamesini avukatsız yazan miras bırakanların lehine işler; ancak mirasçı atama ile belirli mal bırakma arasındaki nitelendirme farkı, tereke borçlarından sorumluluğu ve tenkis sırasını doğrudan etkiler. Belirsiz ifadelerden kaçınmak en güvenli yoldur.
Yerleşik İlke: Tasarruf ehliyeti, tasarrufun yapıldığı anda ve tıbbi delillerle değerlendirilir
Yargıtay, vasiyetnamenin ehliyetsizlik nedeniyle iptali istemlerinde, miras bırakanın tasarruf tarihindeki sağlık kayıtlarının toplanmasını ve Adli Tıp Kurumu ilgili ihtisas kurulundan ayırt etme gücüne ilişkin rapor alınmasını arar; noterin ehliyet gözlemine dayalı kaydı tek başına ispat için yeterli görülmez.
Avukat Değerlendirmesi: İleri yaştaki bir yakınınız vasiyetname yapacaksa, aynı gün alınmış bir psikiyatri veya nöroloji raporu, ileride açılacak iptal davasında en güçlü savunma delilidir. Tersine, ehliyetsiz bir kişiye vasiyetname yaptırıldığından şüpheleniyorsanız hastane kayıtlarını erkenden toplamak gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ölüme bağlı tasarruf ne demektir?
Ölüme bağlı tasarruf, kişinin ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere malvarlığı hakkında yaptığı işlemdir. Şekli anlamda vasiyetname ve miras sözleşmesi; maddi anlamda mirasçı atama, belirli mal bırakma, koşul, yükleme, vakıf kurma, mirasçılıktan çıkarma ve mirastan feragat gibi türleri vardır.
Vasiyetname ile miras sözleşmesi arasındaki fark nedir?
Vasiyetname tek taraflıdır ve her zaman geri alınabilir; miras sözleşmesi iki taraflıdır, resmi şekilde yapılır ve kural olarak tek taraflı ortadan kaldırılamaz. Vasiyetname için 15 yaş yeterliyken miras sözleşmesi için ergin ve kısıtlı olmamak gerekir.
Kimler ölüme bağlı tasarruf yapabilir?
Ayırt etme gücüne sahip ve 15 yaşını doldurmuş herkes vasiyetname yapabilir; kısıtlılık engel değildir. Miras sözleşmesi için ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlı olmama şartları birlikte aranır.
Ölüme bağlı tasarrufla tüm mallar bir kişiye bırakılabilir mi?
Saklı paylı mirasçı (altsoy, ana-baba, eş) varsa yalnızca saklı paylar dışındaki kısım serbestçe bırakılabilir; aşan kısım tenkise tabidir. Saklı paylı mirasçı yoksa terekenin tamamı üzerinde tasarruf edilebilir.
Şekil eksikliği olan vasiyetname kendiliğinden geçersiz midir?
Hayır. Şekle aykırı tasarruf iptal edilinceye kadar geçerlidir. İlgililer, sebebi öğrenmeden itibaren 1 yıl ve her halde 10 yıl içinde iptal davası açmalıdır.
Ölüme bağlı tasarruf geri alınabilir mi?
Vasiyetname her zaman yeni bir vasiyetname, yok etme veya resmi beyanla geri alınabilir. Miras sözleşmesi ise kural olarak yalnızca tarafların yazılı anlaşmasıyla ortadan kaldırılabilir; mirasçılıktan çıkarma sebebi veya karşı edimin ifa edilmemesi gibi istisnai hallerde tek taraflı dönme mümkündür.
Vasiyetnamede koşul veya yükleme geçerli midir?
Evet. Kazandırma bir koşula veya yüklemeye bağlanabilir; ancak hukuka ve ahlaka aykırı koşul ve yüklemeler tasarrufu geçersiz kılar, anlamsız veya yalnız başkalarını rahatsız edici olanlar ise yok sayılır.
Avukat’a Sor
Vasiyetname veya miras sözleşmesi hazırlanması, mevcut bir tasarrufun geçerliliği, saklı pay sınırı ve iptal ya da tenkis davası hakkındaki sorularınızı doğrudan avukata iletebilirsiniz.
Av. Muhammet Sarıkaya
Avukat Muhammet Sarıkaya, 1995 yılında İstanbul’da doğmuştur. 2009-2013 yılları arasında İstanbul’un köklü liselerinden Hasan Polatkan Anadolu Lisesi’nde öğrenim görmüş; 2014 yılında başladığı Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2018 yılında mezun olmuştur. 2019 yılında avukatlık stajını tamamlayarak avukatlık ruhsatını almış ve İstanbul Barosu’na 68766 sicil numarası ile kayıtlı olarak mesleki faaliyetlerine başlamıştır. Ağırlıklı çalışma alanları ceza hukuku, aile hukuku, miras hukuku, idare hukuku ve tazminat hukukudur. Bu alanlarda bireysel ve kurumsal müvekkillere hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır. Mesleki faaliyetlerini hukukun üstünlüğü, adalet ilkesi, gizlilik ve mesleki etik kurallar çerçevesinde sürdürmekte; güncel mevzuat ve yargı kararlarını yakından takip ederek çözüm odaklı bir yaklaşım benimsemektedir.
Baro Doğrulaması: Avukat Muhammet Sarıkaya, İstanbul Barosu’na 68766 sicil numarası ile kayıtlıdır. İstanbul Barosu levha kaydını doğrulamak için tıklayın.